Potęga autocenzury

Miałem zamiar zacząć od zwrotu „jak wszyscy starzy psychiatrzy”, ale po zastanowieniu doszedłem do wniosku, że nie znam wszystkich starych psychiatrów, a co więcej znam ich nawet całkiem mało. Nie znam też wielu psychiatrów młodych. Prawda w ogóle jest taka, że nie znam zbyt dużo psychiatrów w dowolnym wieku i właściwie nie wiem czemu miałbym ich znać. Znam bardzo, bardzo wielu pacjentów - bo ich leczę, ale sam nie leczę się u psychiatry (o dziwo, nawet nigdy nie brałem tego pod uwagę!) toteż psychiatrów specjalnie nie znam.

Może więc będzie bardziej zgodnie z prawdą zacząć - jako stary psychiatra sądzę, że…. Szczerze mówiąc to właściwie będzie znaczyć to samo, ponieważ w tym powiedzeniu ja występuję jako topos (nie mam pojęcia czy dobrze użyłem słowa) starego psychiatry. Czyli imputuję Czytelnikom, że wszyscy psychiatrzy de facto mają tak jak ja (w słynnym, głupim ale śmiesznym, skeczu kabaretu Paranienormalni bohater scenki Jacek Balcerzak mówi „mój trener wcale nie nazywa się De Facto, De Facto nigdy mnie nie trenował - ale co zrobić, mój trener nazywa się De Facto..).

To może ja napiszę po prostu jak mam, a wszyscy starzy psychiatrzy po przeczytaniu tego tekstu zbiorą się i opracują jakieś wspólne stanowisko w tej sprawie, a następnie to stanowisko Państwu przekażą. Jakoś tam. Może tak być?

Ja mam tak, że często myślę, że nic mnie już nie może zdziwić. Przekonanie to, w mojej opinii, jest związane z tym, że od wielu lat jestem psychiatrą. Może od zbyt wielu. I naprawdę widziałem już bardzo, bardzo różne rzeczy (oczywiście piszę „rzeczy” tak kolokwialnie, ale tak naprawdę to widziałem ludzi, ich działania i efekty tych działań). Rzeczy te, ogólnie rzecz biorąc, daleko odbiegały od działań, które byłbym skłonny kiedykolwiek podjąć. Wiem, że w tym miejscu przydał by się przykład, ale te przykłady, które przychodzą mi do głowy, są niezwykle drastyczne i zdecydowanie nie mam zamiaru ich publikować. Ja się nawet staram o tym nie myśleć. No, ale gdzieś tam to w głowie siedzi. I w związku z tym pojawia się przekonanie - „nic mnie nie zdziwi, nic co możecie zrobić, kochani pacjenci, nie będzie już dla mnie niespodzianką”.

Faktycznie, czasem to wygląda, że mam rację, bo kiedy na przykład któryś z pacjentów w manii ułoży tzw. ołtarzyk (to jest nasze wewnętrzne określenie na takie specjalne układy wykonane zwykle na łóżku lub szafce nocnej z wykorzystaniem różnych niekonwencjonalnych przedmiotów i poświęcone jakiejś, często trudnej do zrozumienia, sprawie) i lekarze rezydenci mówią „ale takiego ołtarzyka to pewnie pan profesor nie widział?” To zazwyczaj już chcę się z nimi zgodzić, a po chwili uświadamiam sobie, że owszem, w 1988 jeden facet ułożył bardzo podobny ołtarzyk, tylko jeszcze większy, a potem rozpisał to wszystko na kartkach, a kartki ułożył na podłodze, tak że wyszły z pokoju aż na korytarz i potem, jak oddziałowa chciała mu przeszkodzić, to zaczął w nią rzucać mielonymi kotletami…. A rezydenci patrzą wówczas na mnie i mówią „o kurczę, to musiało być zamieszanie”.

No bo faktycznie było. Było też sporo kotletów, nie to co teraz, kiedy wszystko jest tak dokładnie wyliczone, że nie ma szans, żeby czymś rzucić. Można oczywiście rzucać mięsem, i to się zdarza, ale w ujęciu całkowicie metaforycznym i do żadnego marnotrawstwa w zasadzie nie dochodzi (rzucanie mięsem rzecz jasne jest marnowaniem czasu, ale gdybyśmy tego czasu nie zmarnowali, to co byśmy niby z nim zrobili??).

Po tych wszystkich rozważaniach spieszę jednak donieść, że oczywiście to wszystko nieprawda. W tym sensie, że choć widziałem tak wiele (bardzo polecam jedną z moich ulubionych piosenek Quebonafide „Czarne plaże i białe lwy” - tak się chyba nazywa, a zaczyna się od słów „myślisz w życiu już widziałem wszystko”. Genialna intuicja i świetna piosenka), to jednak regularnie coś mnie zadziwia. Ludzka kreatywność nie ma chyba granic, albo w każdym razie ja nie potrafię ich dostrzec.

Ale wcale nie trzeba się odwoływać do kreatywności!! Ja sam zadziwiam siebie zupełnie bezkreatywnie. Ostatnio postanowiłem trochę posprzątać w moich książkach (księgozbiór w Instytucie), bo doszedłem do wniosku, że w ramach restrukturyzacji zostanę wyrzucony z Gabinetu (przepraszam, że z dużej litery, ale to był Gabinet profesora Pużyńskiego, który od lat zajmuję, ale zawsze się tam czuję troszkę jak w takiej psychiatrycznej kapliczce). Zostanę wyrzucony czy też nie to jeszcze nie jest jasne, ale w każdym razie trafiłem na stary numer pisma „Psychiatra”. Dokładnie sprzed 10 lat. Więc nie z czasów dinozaurów, a nawet nie z czasów mamutów (ukłony dla pani premier Kopacz). Ale jednak dość stary. A w tym numerze jest mój felieton.

I muszę Wam powiedzieć, że zadziwił mnie mój własny tekst. Oczywiście go nie pamiętałem, ale to nic dziwnego, bo nigdy nie pamiętam. A nie to mnie zadziwiło, tylko to jak i o czym pisałem!!

Ni mniej ni więcej zajmowałem się tam żywo zagadnieniem Bolka i Lecha Wałęsy!!!

Dziś, po 10 latach, nie odnajduję w sobie zupełnie chęci do zajmowania się takimi sprawami. Trochę dlatego, że polityka znacznie mniej mnie obecnie zajmuje (jak chyba większość obywateli?), ale też, a może przede wszystkim, z powodów autocenzuralnych.

Ja po prostu nałożyłem sobie bardzo wyraźne ograniczenie na sprawy polityczne, a nawet na niemal wszystkie sprawy kontrowersyjne. Zszedłem do głębokiego podziemia. Piszę albo o psychiatrii (temat neutralny), albo o wnukach, Borysie, mojej Żonie (tematy bardzo osobiste i nie budzące sprzeciwów). Mój własny felieton sprzed 10 lat odbieram dziś jako niepotrzebnie odważny, ale też jakiś taki nie na miejscu, jak wydawanie „specyficznych odgłosów” przy stole (kurczę, znowu mnie łapie autocenzura!). A co będzie za 10 lat?

Po prostu nie umiem sobie wyobrazić. Ja chyba nie chcę się pogrążać w autocenzurze. Jeśli komuś się nie podoba to co piszę, to niech sobie cenzuruje sam. Ale ja nie powinienem chcieć, i chyba nie chcę, w tym uczestniczyć.

Niemniej jednak - autocenzura jest potęgą. Muszę uważać. Wy chyba też?

	lukasz-swiecicki
	26 kwietnia 2026 22:31