Psychiatrzy i psychoterapeuci

Od razu na początku chciałbym zwrócić uwagę, że tytuł nie brzmi „psychiatrzy a psychoterapeuci”, a już z pewnością nie „psychiatrzy versus psychoterapeuci”. I w ogóle nie mam nawet takiej malutkiej myśli (czyli myślątka) w tym kierunku.

Druga rzecz, którą też muszę od razu podkreślić - to są psychiatrzy i psychoterapeuci w moim życiu. W życiu starego psychiatry, który nazywa się Łukasz Święcicki. Nie mam żadnych pretensji do uniwersalnych stwierdzeń. Nie znam stwierdzeń uniwersalnych w tym temacie i w ogóle nie wiem czy takie istnieją. Mam swoje obserwacje, intuicje, odczucia.

Zostałem, albo raczej zacząłem być, psychiatrą w 1986 roku, nawiasem mówiąc moja prababcia Halina Jaroszyńska (de domo Hubert, w prostej linii pochodząca od Józefa Bema - jego rodzona siostra Domicela Bem była babcią mojej prababci) urodzona w 1886 roku właśnie wówczas zmarła. To nie ma nic do rzeczy, ale tak mi się daty skojarzyły.

Mam poczucie, graniczące z pewnością, że dla znacznej większości ludzi psychiatrzy to właściwie to samo co psychoterapeuci. A może raczej, że psychiatrzy są większym zbiorem, w obrębie którego lokuje się zbiór pod nazwą psychoterapeuci (względnie, być może, odwrotnie). Tymczasem tak naprawdę nie jest. To są w zasadzie dwa odrębne zbiory, które minimalnie na siebie zachodzą. Ale naprawdę marginalnie. Przynajmniej w Polsce bycie psychiatrą oznacza niemal zawsze „nie-bycie” psychoterapeutą (i odwrotnie rzecz jasna).

W 1986 chyba tego nie wiedziałem. Byłem wówczas bardzo nastawiony na to, żeby być właśnie terapeutą, a lekarzem tylko przy okazji. To się nawet odzwierciedlało na zewnątrz. Po pierwsze - odmawiałem noszenia fartucha.

Uważałem fartuch za niegodne podkreślanie mojej inności od pacjentów, podczas gdy ja chciałem właśnie podkreślać moją z nimi jedność. Zmuszany przez profesora Pużyńskiego (który miał lekkiego hopla na tym punkcie) do noszenia fartucha, wybierałem z szafy fartuch dr Załuski, która była ode mnie niższa o dwie głowy i miała kobiecy fartuch z tak zwanymi zaszewkami na biuście. Fartuch się nie dopinał, był o wiele za krótki i jak najgorzej na mnie leżał. Wyglądałem wprost zadziwiająco i byłem z tego dumny. Tak mam często, wiem, że to mój problem. Walczę z tym, niezbyt energicznie, ale jednak.

Po drugie - na drugie śniadanie (dlatego to jest „po drugie”, a nie po pierwsze) chodziłem zawsze do pokoju psychoterapeutów. Właściwie terapeutek - w tych czasach w oddziale F7 były dwie psychoterapeutki - psychoanalityczka Wiesia Walecka i CBTówka Ewa Habrat (mam nadzieję, że Ewa, jeśli to kiedyś przeczyta, wybaczy mi CBT-ówkę, jest możliwe, że wcale nią nie była i raczej była terapeutką humanistyczną, ale ja tak o niej wówczas myślałem..). Więc chodziłem do Wiesi i do Ewy i u nich jadłem swoje trzy bułki. Bo w tych czasach to była zawsze trzy bułki, z czego dziewczyny trochę się śmiały, a trochę mi zazdrościły. Byłem strasznie chudy (ważyłem około 60 kg przy wzroście 181 cm) i mogłem jeść wszystko bez żadnej obawy. Do lekarzy nie chodziłem. Nie byłem z nimi na „ty” i w ogóle nie odczuwałem duchowego pokrewieństwa.

Ale to wszystko do czasu. Podyżurowałem, popracowałem ciężko i jakoś mi zaczęły do głowy trafiać te różne czysto medyczne (jak sądziłem) mądrości. Przeszedłem także na „ty” z doktorem Kalinowskim i stał się on dla mnie autorytetem.

Nie musiało to wcale oznaczać rezygnacji z terapeutycznej części mojego ja. Pewnie nie musiało. Ale w praktyce oznaczało. Od tej pory stałem się psychiatrą biologicznym. Choć oczywiście nie stało się to z tygodnia na tydzień, ani nawet, jak przypuszczam, z miesiąca na miesiąc.

To wcale nie znaczy, że zacząłem zwalczać psychoterapię i stałem się rycerzem psychiatrii biologicznej. Po prostu uwierzyłem w obowiązujący wówczas kanon - jest duża psychiatria to znaczy dziedzina zajmująca się naprawdę chorymi ludźmi, chorymi na schizofrenię, depresję, psychozę maniakalno-depresyjną (bo tak się wtedy mówiło na chorobę afektywną dwubiegunową) i mała psychiatria to znaczy dziedzina zajmująca się osobami, które nie mogą sobie znaleźć swojego miejsca w Świecie, ale, powiedzmy sobie szczerze, chore to te osoby nie są. I psychiatrią dużą zajmowaliśmy się my. A psychiatria małą to chyba oni? Mało mnie to w tym czasie obchodziło czym „oni” (terapeuci) się zajmują. Broń Boże ich nie zwalczałem. Osobiście nawet bardzo lubiłem, ale trochę tak jak się lubi rozkoszne dzieciaczki, które się tam gdzieś plączą, coś tam sobie robią, a w tym czasie my, ludzie dorośli, kierujemy tą całą nawą, aby się nie rozbiła i żeby te słodkie dzieci dalej mogły sobie brykać. Oczywiście, że przesadzam pisząc w ten sposób, ale obawiam się, że mniej przesadzam niż mogłoby się wydawać.

W tym czasie pokochałem swój fartuch, coraz lepiej dopasowany (nawiasem mówiąc kupiłem sobie własny, na miarę, nie polegając na służbowym!), pokochałem leki, pokochałem także elektrowstrząsy. Ratowałem ludziom życie. Byłem zajęty.

Ostatnia część tej historii to, jak sądzę, ostatnie 10 a może 15 lat. Stopniowo zaczęło do mnie trafiać, że jestem w błędzie wyznając tę dziwną „internistyczną psychiatrię”. Bo czegoś takiego nie ma. A rozmowa z drugim człowiekiem o jego cierpieniu nie jest w żadnym stopniu „innym rodzajem rozmowy o tym, że ktoś ma zaburzenia rytmu serca”. Zrozumiałem, że nie ma prawdziwych narzędzi do pomiaru psychicznych dolegliwości. Co więcej, zaczęło do mnie docierać, że takich narzędzi nigdy nie będzie. Że to jest po prostu natura rzeczy!! Do tej pory byłem głęboko przekonany, tak głęboko, że nawet sam ze sobą o tym nie rozmawiałem, że jest to tylko kwestia czasu. Znajdą się narzędzia i zmierzą. Znajdą się leki i wyleczą. Terapeuci będą sobie nadal rozkosznie hasać i pląsać z pacjentami, coś przecież muszą robić, a my w tym czasie uratujemy ludzkość. To był rodzaj wstrząsu zorientować się, że nigdy tak nie będzie. I choćby przyszło tysiąc psychiatrów i każdy zjadłby tysiąc kotletów i każdy nie wiem jak się wytężał… To nie udźwigną. Bo to jest ciężar.

Ten ciężar spada na terapeutów i na lekarzy. To jest duży ciężar. Nie będziemy się bili o to, kto ma go dźwigać. Ja nawet czasem odczuwam pokusę żeby już nie dźwigać. To nie są wyścigi więc nie można wygrać. Nie chodzi tu o to, że polubiłem psychoterapeutów, bo ja nigdy nie przestałem lubić tych przemiłych i fajnych kolegów (i koleżanek rzecz oczywista!!), ale wreszcie zrozumiałem, że i ja i wszyscy pacjenci (tak! Nawet ci, którzy są obecnie ledwo żywi! Także oni!) potrzebujemy niezbędnie podejścia terapeutycznego i nie zmieni tego żadna tabletka, choćby najładniejsza.

I tak to się ułożyło w moim życiu zawodowym. Pozornie wróciłem na stare miejsce, ale myślę, że chyba wystarczająco dużo napisałem, żebyście zrozumieli, że to nie jest to miejsce z którego wyszedłem. Nie wiem jaka będzie dalsza droga, nie wiem czy w ogóle jeszcze jakaś mnie czeka. Dotychczasowe etapy były jednak dla mnie fascynujące. Dlatego postanowiłem się podzielić.

Pozdrawiam Wszystkich psychiatrów i psychoterapeutów, a także wszystkie psychiatrki (to straszne słowo, ale być może istnieje) i psychoterapeutki, którzy będą czytali ten tekst. Moim zdaniem nawet gdybyśmy się nie lubili - i tak jesteśmy na siebie skazani.

Ale na szczęście my się lubimy, więc to jest takie miłe skazanie i nie będzie nas bolało. Obyśmy byli skuteczni!

	lukasz-swiecicki
	16 listopada 2025 20:45